اقتصاد سبز بریکس در سالهای اخیر به یکی از موضوعات محوری در گفتوگوهای بینالمللی تبدیل شده است. اعضای این اتحادیه با اقدامات گسترده در حوزه محیط زیست، انرژیهای تجدیدپذیر و توسعه پایدار، تلاش دارند الگویی تازه برای جهان ارائه کنند.
چین و راهبردهای کلان برای توسعه پایدار
چین در مسیر گذار به اقتصاد سبز، سرمایهگذاریهای عظیمی انجام داده است.
دولت پکن تنها در سال 2024 بیش از 950 میلیارد دلار به حوزه انرژیهای پاک و کاهش آلایندهها اختصاص داده است.
این سرمایهگذاریها شامل توسعه خودروهای برقی، گسترش نیروگاههای خورشیدی و بادی و اجرای پروژههای صرفهجویی انرژی در صنایع سنگین میشود.
یکی از پروژههای شاخص چین، طرح جنگلکاری سهشمال است که در 10 سال اخیر بیش از 30 میلیون هکتار جنگل جدید به سرزمین این کشور افزوده است.
این اقدام علاوه بر کاهش آلایندهها، نقش مهمی در بهبود کیفیت هوا و کنترل بیابانزایی ایفا کرده است.
چنین پروژههایی بیانگر جدیت پکن در دستیابی به اهداف اقتصاد سبز بریکس هستند.
چین همچنین با ایجاد پارکهای ملی و حفاظت از تنوع زیستی، جایگاه خود را بهعنوان یکی از پیشگامان محیط زیست در سطح جهانی تثبیت کرده است.
تمرکز اصلی سیاستهای این کشور بر توسعه انرژیهای خورشیدی و بادی قرار دارد، به گونهای که در سالهای اخیر ظرفیت تولید انرژی خورشیدی چین رکوردهای جهانی را شکسته است.
علاوه بر این، معماری سبز در چین رونق گرفته است. ساخت نخستین مجتمع اداری صفر-کربن نمونهای از پیشرفتهای این کشور در حوزه ساختمانسازی پایدار است.
پکن با چنین دستاوردهایی نشان میدهد که اقتصاد سبز بریکس تنها در حد شعار باقی نمانده، بلکه در عمل نیز به دستاوردهای قابل توجهی منجر شده است.
روسیه و تمرکز بر منابع آبی و اقتصاد چرخشی
روسیه نیز در راستای گسترش اقتصاد سبز بریکس گامهای مؤثری برداشته است.
شرکتهای روسی در سال 2023 حدود 1.3 تریلیون روبل برای پروژههای زیستمحیطی هزینه کردند.
این سرمایهگذاریها شامل بهبود کیفیت منابع آبی، کاهش آلایندههای صنعتی و ایجاد چرخههای نوین بازیافت مواد بوده است.
طرح ملی رفاه زیستمحیطی یکی از برنامههای مهم روسیه در این مسیر محسوب میشود.
این طرح شامل کاهش دو برابری انتشار آلایندههای هوا و فاضلاب صنعتی در 6 سال گذشته بوده است.
دولت روسیه در همین چارچوب بیش از 1.2 تریلیون روبل منابع مالی به حفاظت از محیط زیست اختصاص داده است.
روسیه علاوه بر اقدامات داخلی، همکاریهای گستردهای با اعضای بریکس در سطح منطقهای و بینالمللی آغاز کرده است.
در اجلاس 2025 برزیل، این کشور از ایجاد صندوق جنگلهای بارانی برای همیشه حمایت کرد که قرار است در کنفرانس اقلیمی سازمان ملل رونمایی شود.
این اقدام نشاندهنده پیوند عمیق اقتصاد سبز بریکس با دیپلماسی محیط زیست است.توجه روسیه به اقتصاد چرخشی نیز شایان توجه است.
بازیافت گسترده مواد، کاهش ضایعات صنعتی و حمایت از فناوریهای نوین در حوزه انرژیهای پاک، از جمله اقدامات کلیدی این کشور به شمار میرود.
این سیاستها نهتنها به بهبود محیط زیست کمک میکند بلکه جایگاه روسیه را در تحقق اهداف اقتصاد سبز بریکس تقویت مینماید.
هند و برنامههای زیستمحیطی گسترده
هند بهعنوان پرجمعیتترین کشور جهان، توجه ویژهای به اقتصاد سبز بریکس دارد.
دولت دهلینو تنها در سال 2025 بیش از 1.16 میلیارد دلار از طریق سازوکار مالی کنوانسیون تغییرات اقلیمی سازمان ملل برای پروژههای محیط زیستی جذب کرده است.
این منابع مالی به توسعه انرژیهای پاک، مقابله با آلودگی هوا و پروژههای بهداشتی اختصاص یافته است.
یکی از سیاستهای مهم هند، ممنوعیت تولید و فروش 19 نوع پلاستیک یکبار مصرف از سال 2022 است.
این اقدام توانست میزان زبالههای پلاستیکی در بسیاری از ایالتها را بهطور چشمگیری کاهش دهد.
علاوه بر آن، دولت هند برنامه حذف کامل خودروهای بنزینی و دیزلی تا سال 2030 را در دستور کار قرار داده است.
طرح هند پاک یا Swachh Bharat Mission نیز بخش دیگری از اقدامات این کشور است.
این طرح با هدف بهبود شرایط بهداشتی در مناطق مسکونی و کاهش آلودگیهای زیستمحیطی اجرا شده و میلیونها نفر از شهروندان را تحت پوشش قرار داده است.
این ابتکار نشان میدهد که اقتصاد سبز بریکس در هند، بعد اجتماعی و انسانی نیز دارد.
رهبران هند همچنین بر حق کشورها برای تعیین اولویتهای انرژی خود تأکید میکنند.
با وجود آنکه زغالسنگ هنوز بخشی از سبد انرژی این کشور باقی مانده، اما حرکت به سمت انرژیهای تجدیدپذیر با سرعت در حال افزایش است.
این رویکرد نشان میدهد که اقتصاد سبز بریکس در هند، مسیری تدریجی اما پایدار را دنبال میکند.
چشمانداز جهانی اقتصاد سبز بریکس
اقتصاد سبز بریکس تنها به پروژههای ملی محدود نمیشود، بلکه چشماندازی جهانی را دنبال میکند.
این رویکرد شامل همکاریهای مالی، فنی و علمی میان اعضا و همچنین مشارکت فعال در اجلاسهای بینالمللی اقلیمی است.
هدف اصلی این رویکرد، کاهش گرمایش جهانی و حفاظت از منابع طبیعی برای نسلهای آینده است.
یکی از نقاط قوت اقتصاد سبز بریکس، تأکید بر ایجاد صندوقهای مشترک و سازوکارهای نوین مالی است.
بانک توسعه جدید (NDB) تاکنون میلیاردها دلار به طرحهای اقلیمی اختصاص داده است.
این سرمایهگذاریها نشان میدهد که کشورهای بریکس، موضوع محیط زیست را بخشی جداییناپذیر از سیاستهای اقتصادی خود میدانند.
از سوی دیگر، اقتصاد سبز بریکس به توسعه کشاورزی پایدار و اقتصاد دیجیتال نیز توجه دارد.
این دو حوزه بهعنوان ابزارهای کلیدی برای کاهش فشار بر منابع طبیعی و افزایش بهرهوری اقتصادی مطرح شدهاند.
اعضای بریکس با تبادل تجربیات در این زمینهها، به ایجاد مدلی تازه از توسعه پایدار کمک میکنند.
در نهایت، اقتصاد سبز بریکس نماد تلاش مشترک کشورهایی است که با وجود تفاوتهای فرهنگی، اقتصادی و سیاسی، در یک هدف مشترک یعنی حفاظت از محیط زیست و ایجاد آیندهای سبز متحد شدهاند.
این اتحاد میتواند الگویی الهامبخش برای دیگر کشورها در مسیر مقابله با بحران تغییرات اقلیمی باشد.
