سازمان بینالمللی نتبلاکس اعلام کرد که دسترسی به اینترنت در بخش بزرگی از ایران بهطور ناگهانی و سراسری دچار اختلال شده است. این نهاد جهانی با انتشار دادههای زنده شبکه، این رخداد را اقدامی غیرتصادفی و نگرانکننده توصیف کرد.
گسترش اختلال در سراسر کشور و واکنشهای اولیه
گزارشهای کاربران شبکههای اجتماعی از استانهای مختلف ایران، نشان دادند که از ساعتهای پایانی شب جمعه، دسترسی به اینترنت دچار اختلال کامل شده است. بسیاری از کاربران اعلام کردند که حتی امکان استفاده از خدمات داخلی نیز بهسختی ممکن بوده و اتصال به سرورهای خارجی کاملاً قطع شده بود.
در همان ساعات اولیه، سازمان بینالمللی نتبلاکس با تحلیل دادههای شبکهای از ایران، وجود اختلال فراگیر را تأیید کرد. بهگفته این سازمان، میزان دسترسی به شبکه جهانی اینترنت در کل کشور به زیر 5 درصد کاهش یافته و این کاهش شدید ارتباطات در بازهای کوتاه بیسابقه بوده است.
کارشناسان سازمان بینالمللی نتبلاکس اعلام کردند که الگوی اختلال مشاهدهشده با قطعیهای قبلی مشابه است؛ بهویژه در مناطقی که پیشتر در زمان اعتراضات شاهد قطع اینترنت بودند. به باور این کارشناسان، اختلالات اخیر بیشتر به اقدام امنیتی سازمانیافته شباهت دارد تا یک مشکل فنی ناگهانی.
گزارش نهایی این سازمان تأکید کرد که ایران طی سالهای گذشته به یکی از نقاط بحرانی نقض آزادی دیجیتال تبدیل شده است. بر اساس آمارهای این نهاد، ایران در میان پنج کشوری قرار دارد که بیشترین اختلالات عامدانه اینترنت در آنها رخ داده است.
سانسور دیجیتال و نابرابری در دسترسی
کاربران بسیاری از شبکههای اجتماعی اعلام کردند که در حالیکه اتصال عموم مردم قطع شده، چهرههای وابسته به حکومت همچنان به اینترنت پرسرعت دسترسی دارند. این مسئله موجی از خشم عمومی را در فضای مجازی به همراه داشت و به طرح موضوع رانت اینترنت دامن زد.
سازمان بینالمللی نتبلاکس در واکنش به این گزارشها اعلام کرد که الگوهای فنی اتصال نشان میدهد برخی از آدرسهای IP مشخص به هیچوجه دچار افت کیفیت نشدهاند. بهبیان سادهتر، برخی مسیرهای ارتباطی خاص همچنان فعال بودهاند که نشاندهنده تبعیض آشکار در دسترسی است.
در همین راستا، کاربران با انتشار اسکرینشاتهایی از صفحات چهرههای حکومتی نظیر محمدجواد ظریف و محمدجواد آذری جهرمی نشان دادند که این افراد بدون مشکل در حال فعالیت در شبکه اجتماعی ایکس هستند. این در حالی است که اکثر مردم حتی امکان دریافت ایمیل را نیز نداشتند.
سازمان بینالمللی نتبلاکس اعلام کرد که اینگونه تبعیضها، نقض آشکار اصول آزادی اطلاعات است. این سازمان همچنین هشدار داد که تداوم چنین سیاستهایی، شکاف دیجیتال را در جامعه ایران به شکلی خطرناک گسترش خواهد داد و مشروعیت نهادهای حکومتی را تضعیف میکند.
بیاعتنایی مسئولان و بحران بیاعتمادی
درحالیکه رسانههای مستقل و مردم خواستار شفافسازی بودند، مقامهای رسمی ایران از هرگونه اظهار نظر صریح خودداری کردند. تنها اطلاعیه شرکت ارتباطات زیرساخت، بهصورت مبهم به اختلال در برخی مسیرهای بینالمللی اشاره داشت که بدون ارائه جزئیات باقی ماند.
سازمان بینالمللی نتبلاکس ضمن انتقاد از سکوت مسئولان، اعلام کرد که این نوع اطلاعیههای مبهم، موجب تشدید بحران اعتماد عمومی میشود. این سازمان تأکید کرد که حکومتی که توانایی یا تمایل به توضیح عملکرد خود در برابر شهروندان ندارد، مشروعیت دموکراتیک خود را از دست خواهد داد.
کاربران در فضای مجازی با طنز تلخ به این سکوت واکنش نشان دادند. برخی نوشتند که کسانی که اینترنت را برای 90 میلیون نفر قطع میکنند، بعد با افتخار توییت میزنند و از آزادی بیان سخن میگویند. این نوع واکنشها بازتابی از ناامیدی عمیق اجتماعی نسبت به ساختارهای پاسخگوست.
در مجموع، نبود شفافیت در اعلام دلایل قطعی، نهتنها فضا را ملتهبتر کرده، بلکه بستر را برای شکلگیری شایعات و جنگ روایتها نیز فراهم کرده است. سازمان بینالمللی نتبلاکس بار دیگر خواستار پاسخگویی شفاف مقامات ایرانی در سطح بینالمللی شد.
هشدارهای جدی از سوی سازمان بینالمللی نتبلاکس
سازمان بینالمللی نتبلاکس در بیانیهای جدید، اعلام کرد که اختلال اخیر بخشی از روند رو به رشد سرکوب دیجیتال در ایران است. این سازمان افزود که تحلیلهایش نشان میدهد، سیاستهای قطع اینترنت اکنون به ابزاری ثابت در واکنش به بحرانهای سیاسی تبدیل شدهاند.
این نهاد بینالمللی تأکید کرد که اختلال فعلی تنها چند هفته پس از قطع ارتباطات در جریان تنش نظامی با اسرائیل رخ داده است. در هر دو مورد، دسترسی عمومی به اطلاعات و ارتباطات جهانی بهشدت محدود شده و این الگو نگرانکننده است.
سازمان بینالمللی نتبلاکس از نهادهای بینالمللی مدافع حقوق بشر خواست تا نسبت به تکرار قطع عامدانه اینترنت در ایران موضعگیری صریح داشته باشند. بهگفته این نهاد، آزادی دیجیتال بخش جداییناپذیر از حقوق بشر است و نباید تحت عناوینی همچون امنیت ملی نادیده گرفته شود.
در پایان این بیانیه آمده است که حکومت ایران باید به تعهدات بینالمللی خود در زمینه حقوق دیجیتال پایبند باشد. سازمان بینالمللی نتبلاکس هشدار داده است که تداوم این رویه، ایران را در جایگاه یکی از محدودکنندهترین کشورهای جهان از منظر آزادی اینترنت تثبیت خواهد کرد.
