محمدجواد ظریف، وزیر امور خارجه پیشین ایران، بار دیگر در واکنش به اظهارات اخیر سرگئی لاوروف، وزیر خارجه روسیه، بهصراحت مواضع مسکو در دوران مذاکرات برجام را به چالش کشیده و گفته است که روایت لاوروف از مکانیسم ماشه تحریف واقعیت است. ظریف تأکید دارد که پیشنهادهای روسیه در شورای امنیت نهتنها به سود ایران نبوده، بلکه در مقاطع حساس، به زیان منافع ملی کشور تمام شده است.
مکانیسم ماشه و روایت متناقض لاوروف
محمدجواد ظریف در گفتوگویی تازه تصریح کرده که اظهارات سرگئی لاوروف درباره سازوکار مکانیسم ماشه، نادرست و خلاف واقع است.
او توضیح داده که این بند نه در روزهای پایانی مذاکرات بلکه در مراحل ابتدایی طرح شد و ریشه در پیشنهادهای روسیه و فرانسه داشت.
ظریف تأکید کرده که اگر مقاومت تیم مذاکرهکننده ایران نبود، شرایطی تحمیل میشد که تهران را در برابر شورای امنیت آسیبپذیرتر میکرد.
او همچنین با یادآوری یکی از دیدارهای خود با جان کری، وزیر خارجه وقت آمریکا، گفت که پیشنهاد تمدید ششماهه قطعنامهها توسط دو عضو شورای امنیت، در اصل از سوی لاوروف ارائه شده بود.
به گفته ظریف، او این پیشنهاد را توهین به شعور خود دانسته و به کری یادآور شده که چنین طرحی نمیتواند مبنای توافقی عادلانه باشد.
محمدجواد ظریف افزود که دوستی دیرینهاش با لاوروف مانع از انتقاد صریح به سیاستهای روسیه نشده و هدفش هميشه دفاع از منافع ایران در چارچوب عزت ملی بوده است.
به باور او، لاوروف امروز نیز در تلاش است تا نقش مسکو را در برجام تطهیر کند و مسئولیت محدودیتهای حقوقی ناشی از مکانیسم ماشه را متوجه تهران سازد.
تضاد آشکار در مواضع روسیه و تجربه دوران احمدینژاد
محمدجواد ظریف در ادامه سخنان خود به موضع متناقض روسیه در قبال تحریمهای شورای امنیت اشاره کرده و یادآور شده که در دوران محمود احمدینژاد، مسکو به همه قطعنامههای فصل هفتم علیه ایران رأی مثبت داده بود.
او گفت در سال 2020، زمانی که ایران از بسیاری تعهدات برجامی خود عقبنشینی کرده بود، آمریکا خواستار فعالسازی مکانیسم ماشه شد، اما 13 عضو شورای امنیت مخالفت کردند و تنها روسیه و چین رأی منفی دادند.
ظریف افزود که این تغییر موضع، بیش از آنکه از حمایت ناشی شود، نتیجه شرایط بینالمللی و رقابت روسیه با غرب بود.
او با اشاره به گذشته روابط تهران و مسکو گفت: روسها همیشه منافع خود را در اولویت قرار دادهاند، چه در شورای امنیت، چه در موضوع انرژی هستهای.
به باور محمدجواد ظریف، یادآوری عملکرد روسیه در دوران احمدینژاد میتواند تصویر روشنی از رفتار این کشور در قبال ایران نشان دهد؛ کشوری که همزمان با ادعای حمایت از تهران، مانع عضویت ایران در سازمان شانگهای شد.
او گفت: واقعیتها را باید گفت؛ دوستی با روسیه نباید به معنای چشمپوشی از گذشته باشد.
محمدجواد ظریف و اختلافات پشتپرده با لاوروف
در بخشی دیگر از اظهارات خود، محمدجواد ظریف پرده از تنشهای پشتپرده با سرگئی لاوروف در جریان مذاکرات برجام برداشت.
او گفت: روزی که وارد جلسه شدم، لاوروف گفت بیش از پنج سال برای لغو تحریمها مجوز نمیگیریم، میپذیری یا نه؟ من پاسخ دادم نه، و او گفت پس وقت ما را نگیر.
ظریف تأکید کرد که همان شب برجام نهایی شد و لاوروف در مصاحبهای مدعی شد که روسیه مخالف تحریم بود، اما ظریف ما را مجبور کرد بپذیریم.
ظریف همچنین توضیح داد که نقش روسیه در برخی لحظات حساس، بیشتر بازدارنده بود تا سازنده. به گفته او، مأموریت لاوروف در آن زمان جلوگیری از توافق بود، اما دیپلماسی ایران مسیر را بهگونهای دیگر رقم زد.
محمدجواد ظریف تأکید کرد که در تمام جلسات، موضع خود را مستقل و بهدور از فشارهای خارجی اتخاذ کرده است.او افزود که برخلاف روایتهای امروز مسکو، تصمیمات مهم در مذاکرات نه براساس خواست روسیه، بلکه بر مبنای منافع ایران گرفته میشد.
از دیدگاه ظریف، این تلاشها سبب شد که تهران بتواند در برابر فشارهای بینالمللی مقاومت کند، هرچند روسیه بعدها کوشید نقش خود را اصلاحشده جلوه دهد.
نگاه انتقادی محمدجواد ظریف به سیاستهای روسیه در قبال تهران
محمدجواد ظریف در بخش پایانی سخنان خود با لحنی انتقادی گفت که روسیه همواره در پی کنترل روابط ایران با غرب بوده است.
او توضیح داد که مسکو دو خط قرمز دارد: نخست اینکه ایران نباید با جهان روابط عادی برقرار کند و دوم اینکه نباید وارد مواجهه مستقیم با قدرتهای جهانی شود.
ظریف خاطرنشان کرد که روسیه از توافقهای موقتی مانند توافق ژنو حمایت میکرد تا مسیر عادیسازی روابط ایران با جهان را مسدود کند.
او افزود: در آغاز مذاکرات جامع سال 1392، روسها گفتند تمام سوخت نیروگاه بوشهر را خودشان تأمین میکنند تا نیاز ایران به غنیسازی از بین برود.
به گفته محمدجواد ظریف، درک این رفتار روسیه برای سیاست خارجی ایران حیاتی است؛ چرا که تهران باید در روابط خود با شرق نیز با احتیاط عمل کند. او نتیجه گرفت که اعتماد به هیچ قدرتی، بدون تکیه بر توان داخلی، اشتباهی تکراری است.
محمدجواد ظریف در پایان تأکید کرد که هدفش از بیان این نکات تخریب روابط ایران با روسیه نیست، بلکه دفاع از منافع ملی و شفافسازی در برابر تحریف واقعیتهاست.
