محمد امین مهدوی شایسته، یکی از متهمان پروندههای مرتبط با اسرائیل، در شرایطی اعدام شد که فضای امنیتی و قضایی ایران تحت تأثیر تحولات جنگی اخیر قرار دارد.
جزئیات بازداشت، شکنجه و انتقال محمد امین مهدوی شایسته
براساس اطلاعات منابع مستقل حقوق بشری، محمد امین مهدوی شایسته متولد سال 1377 و ساکن تهران بوده و در تاریخ 13 آذر 1402 توسط نیروهای وزارت اطلاعات ایران بازداشت شده است. او بدون حکم قضایی مشخص، به یکی از مراکز بازجویی امنیتی منتقل شد. طبق گزارشها، وی نزدیک به 90 روز تحت بازجوییهای سنگین و شکنجههای جسمی و روانی قرار داشت، و بدون دسترسی به وکیل یا تماس با خانوادهاش، به بند 4 سالن 1 زندان اوین منتقل شد؛ بندی که بهطور خاص برای متهمان به جاسوسی در نظر گرفته شده است.
خانواده مهدوی شایسته در تمام این مدت هیچ اطلاعی از محل نگهداری یا وضعیت سلامتی او نداشتند. گفته میشود روند بازداشت او با تخلفات آشکار حقوقی همراه بوده و اتهامات اولیه علیه وی شامل توهین به مقدسات و ارتباط با موساد عنوان شده بود.
محاکمهای بدون شفافیت؛ محمد امین مهدوی شایسته چگونه به اعدام محکوم شد؟
دادگاه محمد امین مهدوی شایسته در اواخر شهریور 1403 در شعبه 15 دادگاه انقلاب تهران به ریاست قاضی ابوالقاسم صلواتی برگزار شد. جلسه به صورت غیرعلنی و بدون حضور رسانهها، نهادهای نظارتی و حتی وکلای مستقل برگزار گردید.
هیچ سند رسمی از مدارک موجود در پرونده یا نحوه اعترافگیری از وی در دسترس نیست. تقاضای فرجامخواهی محمد امین مهدوی شایسته در 24 آذر به دیوان عالی کشور ارائه شد، اما این دیوان بدون ارائه دلایل حقوقی شفاف، رأی اعدام را تأیید کرد. نهادهای حقوق بشری روند رسیدگی را خلاف اصول دادرسی عادلانه توصیف کردهاند و معتقدند که فضای شدیداً امنیتی، رسیدگی قضایی را به محاکمهای سیاسی تبدیل کرده است.
سومین اعدام در 10 روز؛ موج خطرناک برخورد با متهمان به همکاری با اسرائیل
اعدام محمد امین مهدوی شایسته بخشی از موج فزایندهای از احکام اعدام در ایران است که با شتاب و بدون شفافیت کامل اجرا میشود. او سومین فردی بود که طی کمتر از 10 روز با همین اتهام اعدام شد. پیش از او، در 26 خرداد، اسماعیل فکری در سکوت رسانهای کامل و بدون انتشار هیچ تصویری از او، به جرم مشابهی اعدام شد.
مجید مسیبی نیز در تاریخ 1 تیر اعدام گردید، اما تاکنون اطلاعاتی درباره زمان بازداشت یا نوع ادلهی موجود علیه او ارائه نشده است. مقامهای قضایی ایران صراحتاً اعلام کردهاند که در شرایط جنگی باید محاکمهها و اجرای احکام با سرعت بالا صورت گیرد. غلامحسین محسنی اژهای، رئیس قوه قضاییه ایران، اخیراً گفته بود: «در چنین شرایطی اگر کسی با رژیم اسرائیل همکاری کند، باید سریع محاکمه و مجازات شود.»
واکنشهای جهانی به اعدام محمد امین مهدوی شایسته و نگرانی از نقض حقوق بشر در ایران
سازمانهای بینالمللی به شدت به اعدام محمد امین مهدوی شایسته واکنش نشان دادهاند. سازمان عفو بینالملل در بیانیهای هشدار داد که ایران در روزهای اخیر دهها شهروند را با اتهام همکاری با اسرائیل بازداشت کرده است. این سازمان خواستار توقف فوری محاکمههای امنیتی فاقد حداقلهای قانونی، پایان دادن به ناپدیدسازیهای قهری، شکنجه، و حذف استفاده از اعترافات اجباری به عنوان مدرک قضایی شده است. محمد امین مهدوی شایسته اکنون نماد آشکاری از موج سرکوبهای قضایی در ایران است. انتشار اعترافات اجباری و مبهم در رسانههای حکومتی، آن هم با چهرههای پوشیده، بدون ارائه هیچ مدرک قابل راستیآزمایی، نشانهای از نبود شفافیت و استفاده ابزاری از دستگاه قضایی تلقی میشود.
فعالان حقوق بشر هشدار دادهاند که این رویکرد میتواند به تشدید فضای اختناق و بیاعتمادی عمیقتر در جامعه ایران منجر شود. سازمانهای حقوق بشری همچنین تأکید کردهاند که اعمال فشارهای امنیتی و قضایی گسترده، حقوق اولیه شهروندان را به شدت محدود کرده و فضای اعتراض و آزادی بیان را سرکوب میکند. این روند موجب افزایش نگرانیها درباره آینده حقوق بشر در ایران و پیامدهای منفی آن برای ثبات اجتماعی و روابط بینالمللی این کشور شده است.
