نگرانی آژانس بینالمللی انرژی اتمی پس از آن مطرح شد که رافائل گروسی، مدیرکل این نهاد، اعلام کرد حدود ۴۰۰ کیلوگرم اورانیوم با غنای ۶۰ درصد متعلق به جمهوری اسلامی در تاسیساتی در ایران نگهداری میشود که پیشتر هدف حملات نظامی قرار گرفته بود. این اظهارات در مقر آژانس در وین و در بحبوحه تنشهای منطقهای اخیر بیان شد. او هشدار داد که این میزان مواد هستهای از نظر اشاعه تسلیحاتی حساس است و میتواند برای چند بمب بالقوه کافی باشد. هدف از این هشدار، شفافسازی وضعیت مواد هستهای و جلوگیری از افزایش تنشهای بینالمللی عنوان شده است.
ابعاد فنی ذخایر اورانیوم ۶۰ درصدی
نخستین محور نگرانی آژانس بینالمللی انرژی اتمی به سطح غنای ۶۰ درصد بازمیگردد؛ سطحی که فاصله فنی اندکی تا غنای تسلیحاتی ۹۰ درصد دارد.
کارشناسان میگویند هرچه سطح غنا افزایش یابد، زمان گریز هستهای کوتاهتر میشود و این موضوع حساسیتهای نظارتی را دوچندان میکند.
بر اساس گزارشهای فنی، ۴۰۰ کیلوگرم اورانیوم ۶۰ درصدی در صورت غنیسازی بیشتر میتواند مواد لازم برای چند سلاح هستهای بالقوه را فراهم کند.
همین موضوع باعث شده نگرانی آژانس بینالمللی انرژی اتمی به یک موضوع محوری در رایزنیهای دیپلماتیک تبدیل شود.
از منظر حقوقی، نگهداری چنین ذخایری اگرچه لزوماً نقض مستقیم معاهده منع گسترش سلاحهای هستهای نیست، اما فراتر از تعهدات توافق هستهای ۲۰۱۵ ارزیابی میشود.
این مسئله سبب شده کشورهای غربی خواستار توضیحات شفافتر شوند.افزون بر این، کارشناسان هشدار میدهند که در شرایط تنش نظامی، ایمنی فیزیکی این مواد نیز اهمیت دارد؛ زیرا هرگونه آسیب یا جابهجایی بدون نظارت میتواند بحران جدیدی ایجاد کند.
اطلاعات بيشتر: رافائل گروسی: ایران قادر است ظرف ماهها آبشار سانتریفیوژها را فعال کند
نگرانی آژانس بینالمللی انرژی اتمی و ابهام در دسترسیها
نگرانی آژانس بینالمللی انرژی اتمی زمانی تشدید شد که بازرسان این نهاد اعلام کردند پس از آغاز درگیریها، دسترسی آنان به برخی سایتهای اعلامشده محدود شده است. این محدودیتها باعث افزایش پرسشها درباره وضعیت واقعی مواد هستهای شده است.
مدیرکل آژانس تاکید کرده که یک تاسیسات زیرزمینی جدید در اصفهان درست پیش از آغاز جنگ اعلام شد و قرار بود بازرسی از آن انجام شود، اما تحولات نظامی مانع اجرای این برنامه شد.
همین موضوع سطح نگرانی آژانس بینالمللی انرژی اتمی را افزایش داده است.ابهام درباره هدف، اندازه و میزان پیشرفت این تاسیسات زیرزمینی، فضای گمانهزنی را تقویت کرده است. آژانس اعلام کرده بدون دسترسی میدانی نمیتواند درباره ماهیت فعالیتها قضاوت قطعی داشته باشد.
در چنین شرایطی، استمرار همکاری فنی و بازگشت بازرسان به روال عادی نظارت، بهعنوان تنها راه کاهش تنشها مطرح شده است؛ مسیری که به گفته تحلیلگران میتواند از تشدید بحران جلوگیری کند.
ادامه مطلب: اظهارات رافائل گروسی؛ تمرکز دوباره آژانس بر سرنوشت اورانیوم غنیشده ایران
پیامدهای سیاسی و امنیتی در سطح منطقهای
نگرانی آژانس بینالمللی انرژی اتمی بازتاب گستردهای در پایتختهای منطقهای و غربی داشته است. برخی دولتها این موضوع را تهدیدی بالقوه برای امنیت خاورمیانه میدانند و خواستار اقدام هماهنگ شدهاند.
افزایش سطح غنیسازی در ایران همزمان با تحولات نظامی اخیر، معادلات بازدارندگی را پیچیدهتر کرده است. کشورهای منطقه نگرانند که هرگونه سوءبرداشت میتواند به چرخه جدیدی از تنش منجر شود.
در سطح بینالمللی، این پرونده بار دیگر موضوع بازگشت به مذاکرات هستهای را برجسته کرده است. دیپلماتها معتقدند نگرانی آژانس بینالمللی انرژی اتمی میتواند به اهرمی برای ازسرگیری گفتوگوها تبدیل شود.
همزمان، بازارهای جهانی انرژی نیز به تحولات هستهای ایران حساس شدهاند، زیرا هرگونه تشدید بحران میتواند بر صادرات نفت و ثبات اقتصادی منطقه تاثیر بگذارد.
جزئيات بيشتر: غنیسازی اورانیوم ایران؛ خط قرمز هستهای در میانه فشار و مذاکره
سناریوهای پیش رو و چشمانداز دیپلماتیک
نگرانی آژانس بینالمللی انرژی اتمی در صورت تداوم محدودیتهای نظارتی، ممکن است به صدور قطعنامههای جدید در شورای حکام منجر شود. چنین اقدامی میتواند مسیر پرونده را به سمت شورای امنیت سوق دهد.
در مقابل، اگر تهران همکاری کامل با بازرسان را از سر بگیرد و شفافیت بیشتری ارائه دهد، امکان کاهش تنشها وجود دارد. برخی تحلیلگران معتقدند راهکار فنی همچنان در دسترس است.
از دید ناظران، بازگشت به چارچوبهای توافقی پیشین یا دستیابی به توافقی جدید میتواند بخشی از نگرانی آژانس بینالمللی انرژی اتمی را برطرف کند و زمان گریز هستهای را افزایش دهد.
آینده این پرونده به تعامل میان تهران، آژانس و قدرتهای جهانی وابسته است؛ تعاملی که میتواند میان مسیر تقابل یا دیپلماسی یکی را تعیین کند.
بر اساس گزارشهای منتشرشده در وبسایت یورونیوز فارسی، تداوم نظارتهای فنی و شفافیت بیشتر از سوی ایران، عامل کلیدی در کاهش تنشهای هستهای و جلوگیری از بحران گستردهتر ارزیابی شده است.
