اورانیوم با غنای بالا بار دیگر به محور گفتوگوهای هستهای بازگشته است؛ علی شمخانی، دبیر پیشین شورای عالی امنیت ملی ایران، اعلام کرد که تهران آمادگی دارد در صورت لغو تحریمهای اقتصادی از سوی آمریکا، تولید این نوع اورانیوم را متوقف کرده و با دونالد ترامپ به توافق برسد.
شرط تهران برای توافق با ترامپ
علی شمخانی تأکید کرد که ایران تنها در صورتی حاضر به امضای توافق جدید با دولت ترامپ خواهد بود که تمامی تحریمهای اقتصادی بهطور فوری و کامل لغو شوند. این تحریمها شامل محدودیتهای بانکی، نفتی، بیمهای و کشتیرانی است که پس از خروج آمریکا از برجام در سال ۲۰۱۸ اعمال شدهاند و عملاً اقتصاد ایران را تحت فشار شدیدی قرار دادهاند.
شمخانی افزود که تا زمانی که این تحریمها پابرجا باشند و بهطور مؤثر اجرا شوند، امکان دستیابی به توافقی پایدار وجود ندارد. وی همچنین تأکید کرد که هر توافقی باید دارای ضمانتهای قوی و قابل اجرا باشد تا از تکرار تجربه خروج یکجانبه آمریکا در آینده جلوگیری کند و ثبات و تداوم تعهدات طرفین تضمین شود.
تعهد به توقف تولید اورانیوم با غنای بالا
یکی از مهمترین مفاد پیشنهادی ایران در چارچوب توافق احتمالی با ترامپ، کنار گذاشتن اورانیوم با غنای بالا است. شمخانی توضیح داد که ایران آماده است ذخایر موجود خود از این نوع اورانیوم را که درصد غنای آن بالاتر از ۶۰ درصد است و قابلیت کاربرد نظامی دارد، نابود کرده یا به کشور ثالث منتقل کند.
او تأکید کرد که این تصمیم به شرطی عملی خواهد شد که آمریکا نیز به تعهدات خود پایبند بماند. ایران همچنین اعلام کرده است که در توافق جدید، تنها اورانیوم با غنای زیر ۵ درصد برای مصارف پزشکی، کشاورزی و تولید برق تولید خواهد کرد.
نقش نظارت بینالمللی در توافق جدید
شمخانی به موضوع نظارت بینالمللی اشاره کرد و تأکید نمود که ایران آماده است تا به عنوان بخشی اساسی از هر توافق هستهای جدید، تحت نظارت کامل و دائمی آژانس بینالمللی انرژی اتمی باقی بماند. وی توضیح داد که این نظارت شامل نصب دوربینهای مداربسته دائمی در تأسیسات هستهای حساس، همچنین اجازه بازرسیهای سرزده و غیرمنتظره در هر زمان برای تضمین شفافیت فعالیتهای هستهای خواهد بود. شمخانی افزود که ایران متعهد به ارائه گزارشهای دورهای و دقیق به آژانس درباره همه فعالیتهای هستهای خود، از جمله میزان و سطح غنیسازی اورانیوم است.
هدف از این اقدامات، اطمینان از عدم بازگشت ایران به تولید اورانیوم با غنای بالا است که میتواند برای اهداف نظامی مورد استفاده قرار گیرد و به همین دلیل اعتماد جامعه جهانی به برنامه هستهای صلحآمیز ایران را افزایش میدهد. از سوی دیگر، آژانس بینالمللی انرژی اتمی پیشتر اعلام کرده است که ابزارها و تخصص کافی برای نظارت دقیق و راستیآزمایی تمام فعالیتهای هستهای را داراست، مشروط بر همکاری کامل ایران، که این امر در توافق جدید از طریق چارچوب نظارتی دقیق و مستند شده دنبال خواهد شد.
اورانیوم با غنای بالا و چشمانداز تازه برای دیپلماسی هستهای
اظهارات شمخانی میتواند فصل تازهای را در روند دیپلماسی هستهای میان تهران و واشنگتن بگشاید. بازگشت به میز مذاکره با دولت ترامپ – حتی در سایه تنشهای گذشته – میتواند فرصتی برای کاستن از فشارهای اقتصادی علیه مردم ایران و کاهش خطر درگیری نظامی باشد. تحلیلگران معتقدند پیشنهاد کنار گذاشتن اورانیوم با غنای بالا یک امتیاز قابل توجه از سوی تهران محسوب میشود و اگر از سوی واشنگتن با تضمینهایی ملموس پاسخ داده شود، میتوان به احیای مسیر دیپلماتیک امیدوار بود.
با این حال، برخی ناظران هشدار میدهند که نبود اعتماد متقابل و سابقه خروج یکجانبه آمریکا از برجام، همچنان مانع بزرگی بر سر راه توافقی پایدار باقی خواهد ماند. علاوه بر این، پیچیدگیهای سیاسی داخلی در هر دو کشور میتواند روند مذاکرات را کند یا متوقف کند. همچنین، فشارهای گروههای مخالف در هر دو طرف ممکن است هرگونه پیشرفت را به چالش بکشد. به رغم این موانع، دیپلماسی هستهای که شامل کنار گذاشتن اورانیوم با غنای بالا نیز هست، همچنان بهترین مسیر برای رسیدن به راهحلی جامع و پایدار به نظر میرسد.
