در میانهی یکی از حساسترین تحولات منطقهای، منابع مطلع از دستیابی به توافق برای آتشبس ایران و اسرائیل خبر دادهاند؛ توافقی که بناست طی 24 ساعت آینده، به شکلی مرحلهای اجرایی شود و پایانی موقت اما مهم بر دوازده روز درگیری شدید و کمسابقه در خاورمیانه رقم بزند.
نقش پررنگ قطر و آمريكا در شکلگیری توافق آتشبس ایران و اسرائیل
توافق آتشبس ایران و اسرائیل در نتیجهی رایزنیهای فشرده و تماسهای دیپلماتیک چندجانبه شکل گرفت. در ساعات ابتدایی روز گذشته، نخستوزیر قطر، محمد بن عبدالرحمن آل ثانی، در تماسهای مستقیم با تهران، آمادگی این کشور برای پذیرش طرح پیشنهادی آتشبس را تأیید کرد. پیشتر رئیسجمهور آمریکا، دونالد ترامپ، با ارسال پیامهایی برای مقامات قطری، از آنها خواسته بود به عنوان یک میانجی قابل اعتماد، برای متقاعد کردن ایران به پذیرش آتشبس نقشآفرینی کنند.
در این چارچوب، قطر با ارسال پیامهای فوری به تهران و تلآویو، زمینه را برای پذیرش دو طرف فراهم کرد. ایران در ابتدا با تأمل در پیشنهاد ارائهشده، شروطی را مطرح کرد که بر اساس آن، لازم بود اسرائیل نیز حملات خود را متوقف کند و هرگونه اقدام بعدی تنها از مسیر دیپلماتیک پیگیری شود.
سپس ترامپ اعلام کرد که طبق توافق، ایران در شش ساعت نخست اجرای آتشبس، حملات را متوقف خواهد کرد و اسرائیل نیز در ادامه، از ساعت دوازدهم، روند توقف درگیریها را آغاز خواهد کرد. این توافق مرحلهای، تا پایان ساعت بیستوچهارم به توقف کامل حملات خواهد انجامید و آتشبس رسمی از سوی جامعه جهانی به رسمیت شناخته خواهد شد.
روایت متناقض از سوی تهران؛ آیا آتشبس بهدرستی اطلاعرسانی شده است؟
همزمان با انتشار خبر توافق برای آتشبس ایران و اسرائیل، یکی از مقامات ارشد در تهران اعلام کرد که ایران هیچ پیشنهاد رسمی برای آتشبس دریافت نکرده و آنچه از سوی اسرائیل و آمريكا مطرح میشود، فاقد وجاهت و اعتبار است.
این مقام با اشاره به وضعیت جاری در میدان، تأکید کرد که تهران تحت بمباران شدید قرار دارد و در چنین شرایطی، طرح هرگونه آتشبس بیشتر یک بازی روانی است تا ابتکار واقعی برای صلح.او همچنین تصریح کرد که ایران در حال اجرای عملیات تلافیجویانه علیه پایگاههای دشمن در نقاط مختلف است و تا رسیدن به صلح پایدار، حاضر به تعلیق اقدامات نظامی نیست.
با این حال، برخی دیگر از مقامات که در سطوح تصمیمگیر حضور دارند، از موافقت مشروط ایران با آتشبس سخن گفتند، مشروط به اینکه اسرائیل نیز به تعهداتش در زمینه توقف حملات پایبند باشد. این اختلاف موضع، گمانههایی در خصوص تنش میان جناحهای مختلف در تهران و پیچیدگی روند تصمیمگیری برای آتشبس ایران و اسرائیل را تقویت کرده است.
تحولات میدانی؛ انفجارها، هشدارهای فوری و همزمانی اعلام آتشبس
در حالی که توافق آتشبس ایران و اسرائیل بهعنوان راهکاری برای پایان دادن به درگیریها معرفی شده، در ساعات اخیر، دهها گزارش میدانی از حملات و انفجارهای گسترده در تهران و شهرهای دیگر ایران منتشر شده است.
مناطق لواسان، اقدسیه، نوبنیاد، مرزداران، قلهک و همچنین شهرهایی چون کرج، رشت، همدان و اصفهان هدف حملات سنگین هوایی قرار گرفتند. شاهدان از شلیک موشکهای متوالی، فعال شدن سامانههای پدافند هوایی در رباطکریم، شیراز و تهران و همچنین تخلیه اضطراری برخی نواحی خبر دادند.ارتش اسرائیل با انتشار نقشههایی از مناطق تحت هدف، هشدار داد که عملیات در مناطقی از منطقه شش و هفت تهران ادامه خواهد داشت.
در برخی موارد، شهروندان گزارش دادند که زیرساختهای حیاتی، پادگانها و حتی مناطق مسکونی آسیب دیدهاند. برخی منابع محلی از اصابت مستقیم موشک به پادگان سپاه در کرج خبر دادند که موجب آتشسوزی گسترده و انتقال فوری مجروحان شد.با وجود چنین وضعیتی، اعلام آتشبس ایران و اسرائیل برای بسیاری از ساکنان این مناطق، بیشتر به یک شعار غیرواقعی شباهت دارد تا یک توافق مؤثر.
بازتاب جهانی آتشبس ؛ از خوشبینی محتاطانه تا هشدار نسبت به شکنندگی توافق
توافق آتشبس ایران و اسرائیل با واکنشهای گسترده بینالمللی همراه شد. ترامپ ضمن تمجید از هر دو کشور، اعلام کرد که این توافق میتواند خاورمیانه را از یک جنگ تمامعیار نجات دهد. او همچنین از امیر قطر بابت نقش کلیدیاش در این مسیر تشکر کرد.در سوی دیگر، وزارت خارجه روسیه ضمن اعلام حمایت از آتشبس، هشدار داد که هرگونه تلاش برای تغییر حکومت ایران یا اقدامات تحریکآمیز از سوی اسرائیل میتواند توافق را بیاثر سازد.
با وجود حمایتهای بینالمللی از آتشبس ایران و اسرائیل، از جمله درخواست سازمان ملل و کشورهای منطقهای همچون مصر، عراق و کویت برای پایبندی کامل به مفاد توافق، برخی تحلیلگران نسبت به شکنندگی این آتشبس هشدار دادهاند. به گفته آنان، نبود سازوکار مشخص برای نظارت بر اجرای تعهدات، خطر فروپاشی سریع آن را افزایش میدهد؛ بهویژه در شرایطی که برخی فرماندهان نظامی ایران از آمادگی نیروهای خود برای پاسخگویی به هرگونه ادامه حملات سخن گفتهاند
در چنین فضایی، آتشبس فعلی بیش از آنکه نشانهای از صلح پایدار باشد، بارقهای از امید در میانه بحران تلقی میشود؛ امیدی لرزان که حفظ آن نیازمند اعتماد متقابل و اجرای دقیق توافق است.
