پایگاههای نظامی آمریکا در خاورمیانه ستون فقرات راهبرد دفاعی و هجومی واشنگتن در یکی از پرتنشترین مناطق جهان بهشمار میروند. در حالیکه وظایف این پایگاهها از پشتیبانی هوایی و لجستیکی تا مأموریتهای اطلاعاتی متغیر است، همگی در خدمت هدفی واحد هستند: تضمین حضور فعال و دائمی آمریکا در منطقه. با بالا گرفتن تنشها با ایران، این پایگاهها دوباره به کانون توجه بازگشتهاند و پرسشهایی درباره میزان اثربخشی و نقش آنها مطرح شده است.
قطر.. پایگاه العدید در تیررس موشکهای ایرانی
در دل بیابانهای قطر، یکی از مهمترین پایگاههای نظامی آمریکا در خاورمیانه قرار دارد: پایگاه هوایی العدید. این پایگاه مقر پیشرفته فرماندهی مرکزی ارتش آمریکا (CENTCOM) بهشمار میرود. مساحت آن به 24 هکتار میرسد و بیش از 10 هزار سرباز آمریکایی را در خود جای داده است. سامانههای فرماندهی، کنترل و نظارت پیشرفته در این پایگاه، آن را به مرکزی حیاتی برای هماهنگی عملیات در منطقهای از شمال آفریقا تا آسیای میانه بدل کردهاند.
حمله اخیر ایران به این پایگاه، که با موشکهای بالستیک کوتاه و میانبرد انجام شد، بنابر اعلام منابع آمریکایی تلفات انسانی در پی نداشت، اما نشان داد که این مرکز راهبردی در معرض تهدید مستقیم قرار دارد. این رخداد بار دیگر اثبات کرد که پایگاههای نظامی آمریکا در خاورمیانه، علیرغم قدرت فنی و دفاعی بالا، از گزند تهدیدات منطقهای مصون نیستند، بهویژه در فضای پرتنش فعلی میان تهران و واشنگتن.
عراق… عینالاسد و اربیل میان مأموریتهای رزمی و پشتیبانی اطلاعاتی
عراق یکی از محورهای اصلی در سامانه پایگاههای نظامی آمریکا در خاورمیانه محسوب میشود، هم از منظر جغرافیایی و هم به دلیل وضعیت امنیتی پیچیدهاش. در غرب عراق، پایگاه هوایی عینالاسد در استان الانبار قرار دارد که مأموریت آن پشتیبانی هوایی از نیروهای عراقی و میزبانی از عناصر ناتو است. این پایگاه در ژانویه 2020 هدف یکی از بزرگترین حملات موشکی ایران قرار گرفت؛ پاسخی مستقیم به ترور قاسم سلیمانی توسط آمریکا.
در شمال عراق، پایگاه هوایی اربیل در اقلیم کردستان واقع شده و نقش کلیدی در آموزش نیروهای محلی و تبادل اطلاعات میان آمریکا و ائتلاف بینالمللی ایفا میکند. این پایگاه بهعنوان مرکز پرتاب عملیات پهپادی و پایش هوایی نیز عمل کرده و نقش پنهانی اما مؤثری در مقابله با بقایای داعش دارد. بهاینترتیب، این دو پایگاه نشان میدهند که عراق همچنان محل حضور پررنگ و استراتژیک برای پایگاههای نظامی آمریکا در خاورمیانه است.
خلیج فارس.. از بحرین تا کویت، شبکهای لجستیکی و عملیاتی بههمپیوسته
خلیج فارس، ستون اصلی ساختار پایگاههای نظامی آمریکا در خاورمیانه را تشکیل میدهد. دلیل این اهمیت، نزدیکی به گذرگاههای حیاتی دریایی و نقاط داغ منازعه است. در بحرین، فرماندهی ناوگان پنجم نیروی دریایی آمریکا مستقر است که مسئولیت آن نظارت بر ترددهای دریایی در خلیج فارس، دریای سرخ و دریای عرب است. این فرماندهی نقش محوری در هرگونه درگیری احتمالی با ایران بهویژه در تنگه هرمز ایفا میکند.
در کویت نیز، پایگاهها میان اردوگاه عریفجان و پایگاه هوایی علی السالم توزیع شدهاند. این دو مکان بهعنوان ایستگاههای پشتیبانی لجستیکی برای نیروهای مستقر در عراق و سوریه عمل میکنند. همچنین، اردوگاه بیورنگ که در جریان جنگ عراق در سال 2003 تأسیس شد، بهعنوان مرکز آمادهسازی و اعزام نیروهای زمینی و هوایی آمریکا در منطقه فعالیت دارد. این پایگاهها ثابت میکنند که آمریکا برای تحرک و استمرار عملیاتش، به زیرساختی یکپارچه و متصل در خلیج فارس نیاز دارد.
پایگاههای نظامی آمریکا در خاورمیانه.. میان محافظت از منافع و بازدارندگی در برابر دشمنان
بحث درباره پایگاههای نظامی آمریکا در خاورمیانه بدون بررسی نقش بازدارندگی آنها در برابر تهدیدات منطقهای کامل نخواهد بود. در امارات، آمریکا از پایگاه هوایی الظفره برای انجام عملیات ضد تروریستی و مأموریتهای شناسایی استفاده میکند. این پایگاه که با همکاری نیروی هوایی امارات اداره میشود، نقطه آغاز پروازهای پهپادی و مأموریتهای اطلاعاتی گسترده در یمن، عراق و سوریه بهشمار میرود.
در عربستان سعودی، آمریکا همچنان حضور دارد و بخشی از نیروهایش در پایگاه هوایی شاهزاده سلطان در جنوب ریاض مستقرند. این پایگاه میزبان سامانههای دفاع هوایی پیشرفتهای مانند پاتریوت و تاد است که برای مقابله با تهدیدات موشکی احتمالی طراحی شدهاند. در اردن نیز، پایگاه موفقالسلطی در منطقه ازرق، بهعنوان نقطه آغاز عملیات هوایی در سوریه، عراق و لبنان استفاده میشود.
وجود این تأسیسات در سراسر منطقه نشان میدهد که پایگاههای نظامی آمریکا در خاورمیانه تنها مراکز نظامی نیستند، بلکه به نهادهای امنیتی ـ سیاسی بدل شدهاند که بخشی جداییناپذیر از معادلات منطقهای محسوب میشوند. با این حال، افزایش حملات موشکی، اعتراضات مردمی و رقابتهای ژئوپولیتیکی، این پایگاهها را به موضوعی چالشبرانگیز برای آینده سیاست خارجی آمریکا در خاورمیانه بدل کرده است.
