آرامستان دارالسلام شیراز یکی از مهمترین گورستانهای تاریخی ایران است که این روزها با بحرانی جدی روبهرو شده است. تخریب، آتشسوزی و ساختوسازهای غیرقانونی در این محوطه تاریخی باعث نگرانی گسترده فعالان میراث فرهنگی شده و بار دیگر موضوع بیتوجهی به آثار ملی را در صدر اخبار قرار داده است.
بحرانهای حفاظتی و تخریب سنگگورها
در سالهای اخیر، آرامستان دارالسلام شیراز با موجی از تخریب و بیتوجهی مواجه شده است.
سنگگورهای تاریخی این محوطه ارزشمند که بسیاری از آنها قدمتی چندصدساله دارند، شکسته و آسیبدیدهاند.
فعالان میراث فرهنگی بارها هشدار دادهاند که این تخریبها نهتنها هویت تاریخی شهر شیراز را خدشهدار میکند بلکه میراث فرهنگی ملی ایران را نیز تهدید میسازد.
در کنار این تخریبها، حضور افراد ناشناس و ولگردها در محدوده آرامستان دارالسلام شیراز به بحران دامن زده است.
گزارشها نشان میدهد که این افراد اقدام به آتش زدن علفها و گیاهان خودرو کردهاند و همین موضوع باعث سوختن بخشی از سنگگورهای بیهمتای این مکان شده است.
از سوی دیگر، نبود سیستم حفاظتی و نگهداری اصولی در آرامستان دارالسلام شیراز، وضعیت این محوطه را به نقطه بحرانی رسانده است.
بسیاری از سنگها بر اثر شرایط آبوهوایی و رشد گیاهان آسیب دیدهاند و هیچ اقدامی جدی برای مرمت آنها انجام نشده است.
این شرایط باعث شده تا آرامستان دارالسلام شیراز که روزگاری مکانی مقدس و تاریخی به شمار میرفت، امروز به محوطهای پر از زباله، یادگارینویسی و آثار تخریب تبدیل شود.
چنین وضعیتی عملاً یک تهدید جدی برای آینده میراث فرهنگی ایران محسوب میشود.
ساختوسازهای غیرقانونی در حریم گورستان
یکی از مهمترین چالشهای کنونی آرامستان دارالسلام شیراز، ساختوسازهای غیرمجاز در عرصه و حریم آن است.
فعالان میراث فرهنگی تأکید کردهاند که این اقدامات آشکارا قوانین میراث ملی را نقض میکند و چشمانداز فرهنگی منطقه را بهشدت خدشهدار کرده است.
گزارشها نشان میدهد که در ماههای اخیر، سازههایی بدون مجوز و خارج از ضوابط میراث فرهنگی در محدوده آرامستان دارالسلام شیراز ساخته شدهاند.
اگرچه بخشی از این پروژهها به دلیل مخالفت سازمان میراث فرهنگی متوقف شده، اما دخالتهای عمرانی همچنان در برخی نقاط ادامه دارد.
این نوع ساختوسازها علاوه بر ایجاد تغییر در سیمای تاریخی منطقه، خطر نابودی بخشی از محوطه را نیز در پی دارند.
کارشناسان معتقدند که هرگونه اقدام عمرانی بدون طرح مصوب میتواند موجب صدمات جبرانناپذیر به این گورستان باستانی شود.
طبق قانونهای میراث فرهنگی، تمامی پروژههای عمرانی در محدوده ثبتشده باید با تأیید رسمی انجام شوند.
در مورد آرامستان دارالسلام شیراز، این قوانین بهطور آشکار نقض شده و سازههای غیرقانونی باید هرچه سریعتر برچیده شوند.
واکنشها و هشدارهای فعالان میراث فرهنگی
کنشگران میراث فرهنگی بارها نسبت به وضعیت آرامستان دارالسلام شیراز هشدار دادهاند.
به گفته آنان، نهتنها تخریب و بیتوجهی ادامه دارد بلکه بیتفاوتی نهادهای مسئول مانند سازمان اوقاف و شهرداری شیراز، شرایط را وخیمتر کرده است.
فعالان بارها یادآور شدهاند که این گورستان تاریخی در سال 1388 در فهرست آثار ملی ثبت شده و حفاظت از آن یک وظیفه قانونی است.
با این وجود، اقداماتی همچون همسانسازی سنگگورها توسط شهرداری و تخریبهای غیرمجاز، چهره آرامستان دارالسلام شیراز را تغییر داده است.
برخی کارشناسان وضعیت موجود را نشانهای از یک بحران عمیقتر در مدیریت میراث فرهنگی ایران میدانند.
آنان معتقدند که نبود بودجه کافی، ضعف نظارت و بیتوجهی نهادهای مسئول باعث شده تا مکانهایی چون آرامستان دارالسلام شیراز به حال خود رها شوند.
هشدارها در این زمینه بارها در رسانهها بازتاب یافته است، اما همچنان اقدام جدی برای نجات این گورستان تاریخی صورت نگرفته است.
همین موضوع نگرانیها را نسبت به آینده این یادمان ملی دوچندان کرده است.
آرامستان دارالسلام شیراز؛ نماد هویت تاریخی در معرض خطر
آرامستان دارالسلام شیراز نهتنها یک گورستان تاریخی، بلکه بخشی جداییناپذیر از هویت فرهنگی شهر شیراز است.
بسیاری از شخصیتهای برجسته تاریخی و فرهنگی در این مکان آرام گرفتهاند و همین موضوع آن را به یک مرکز ارزشمند میراث ملی تبدیل کرده است.
با این حال، وضعیت فعلی نشان میدهد که این میراث گرانبها در آستانه نابودی قرار گرفته است.
تخریب سنگگورها، یادگارینویسی، انباشت زباله و ساختوسازهای غیرقانونی آرامستان دارالسلام شیراز را از یک نماد فرهنگی به یک محوطه رهاشده تبدیل کرده است.
این مکان تاریخی اگرچه در فهرست آثار ملی ثبت شده است، اما ضعف در اجرای قوانین باعث شده که حفاظت مؤثر از آن صورت نگیرد.
به همین دلیل، کارشناسان بارها خواستار بازنگری در سیاستهای حفاظتی و دخالت فوری نهادهای مسئول شدهاند.
نجات آرامستان دارالسلام شیراز نهتنها به معنای حفظ یک گورستان تاریخی، بلکه به معنای پاسداری از بخشی از حافظه فرهنگی و هویت تاریخی ایران است.
در غیر این صورت، این میراث ارزشمند نیز مانند بسیاری از آثار تاریخی دیگر در خطر نابودی کامل قرار خواهد گرفت.
