مرگ علی لاریجانی، طبق اعلام منابع اسرائیلی، روز سهشنبه ۲۶ اسفند در نزدیکی تهران رخ داد. این خبر از سوی یسرائیل کاتز، وزیر دفاع اسرائیل اعلام شد و نشاندهنده حذف یکی از مهمترین چهرههای چندوجهی جمهوری اسلامی است. علی لاریجانی، سیاستمداری با سابقه در سپاه پاسداران، صداوسیما، مجلس و شورای عالی امنیت ملی، در چهار دهه گذشته نقش تعیینکنندهای در تصمیمگیریهای کلان کشور داشت. مرگ علی لاریجانی میتواند توازن سیاسی و امنیتی در تهران را به شدت تحت تاثیر قرار دهد و جای خالی او در ساختار قدرت محسوس خواهد بود.
زندگی و خانواده؛ از نجف تا هسته قدرت
علی لاریجانی در ۱۳ خرداد ۱۳۳۶ در نجف متولد شد و در قم بزرگ شد. خانواده او یکی از شبکههای تاثیرگذار در ساختار قدرت جمهوری اسلامی بودند و حضور برادرانش در قوه قضاییه و سیاست، زیرساخت قوی برای فعالیت سیاسی او فراهم کرد.
مرگ علی لاریجانی نشاندهنده پایان نسل قدیمی مدیران با سرمایه خانوادگی قوی است که توانایی ایجاد ائتلافهای گسترده در نظام را داشتند.
لاریجانی تحصیل کرده در رشته ریاضی و علوم کامپیوتر در دانشگاه صنعتی شریف بود و پس از آن در دانشگاه تهران فلسفه زیر نظر احمد فردید مطالعه کرد. این ترکیب آموزش فنی و فلسفی به او امکان میداد در سطوح مختلف نظام سیاسی و امنیتی تحلیل و تصمیمگیری کند.
مرگ علی لاریجانی باعث از دست رفتن چنین تلفیق تخصصی در هسته تصمیمگیری کشور میشود.ازدواج او با فریده مطهری، پیوند او را با یکی از خانوادههای اثرگذار در جمهوری اسلامی تقویت کرد.
این وصلت تنها ارتباط خانوادگی نبود بلکه به نوعی سرمایه فکری و مشروعیت انقلابی نیز برای او فراهم آورد. مرگ علی لاریجانی خلا این شبکه ارتباطی و فکری را آشکار میکند.
در طول زندگی، لاریجانی بهطور مداوم بین هستههای امنیتی، فرهنگی و سیاسی ایران حرکت کرده و نقشی پیچیده و چندبعدی داشت. مرگ علی لاریجانی به معنای از دست رفتن این تجربه و دانش است که به سختی جایگزین خواهد شد.
جزئيات بيشتر : پیام مجتبی خامنهای درباره هرمز؛ نگرانی ژاپن از تهدید بستن گذرگاه
مسیر سیاسی؛ از صداوسیما تا سپاه پاسداران
لاریجانی نخستین نقش کلیدی خود را در صداوسیما برعهده گرفت و پس از آن به سپاه پاسداران پیوست. او در سالهای ۱۳۶۱ تا ۱۳۷۱ در سپاه فعالیت کرد و در پروژههای خودکفایی و توسعه موشکی نقش داشت.
مرگ علی لاریجانی باعث میشود بخشی از حافظه تاریخی و مدیریتی این سازمانها نیز از دست برود.در دوره مدیریت صداوسیما، او توانست ابزار رسانهای را برای تثبیت گفتمان رسمی جمهوری اسلامی مهندسی کند.
مرگ علی لاریجانی در این زمینه نیز نشاندهنده از دست رفتن یکی از بازیگران کلیدی مهندسی افکار عمومی است.لاریجانی بعدها به دبیری شورای عالی امنیت ملی رسید و نقش مهمی در پرونده هستهای و مذاکرات با غرب ایفا کرد.
مرگ علی لاریجانی جایگاه یک واسطه سیاسی و امنیتی بین نهادهای مختلف کشور را از بین برد.او در مجلس شورای اسلامی بهمدت ۱۲ سال ریاست کرد و توانست ارتباط میان دولت، رهبری و سپاه را مدیریت کند.
مرگ علی لاریجانی میتواند باعث تکهتکه شدن کانالهای ارتباطی بین این نهادها و افزایش ریسک تصمیمگیریهای کلان شود.
ادامه مطلب: مرگ علی خامنهای؛ آغاز فصل تازه تحولات ایران
دوگانگی سیاسی؛ نه اصلاحطلب، نه اصولگرا
لاریجانی در سالهای پایانی، مورد اعتماد هیچ یک از دو جناح اصلی نبود. اصلاحطلبان او را به دلیل نقش در سرکوب و روایت رسمی نقد میکردند و اصولگرایان تندرو نیز به دلیل حمایت از برجام و فاصله گرفتن از احمدینژاد، او را مشکوک میدیدند.
مرگ علی لاریجانی حذف یکی از معدود مدیران میانهرو در هسته قدرت را نشان میدهد.رد صلاحیت او توسط شورای نگهبان نیز نشان داد که حتی وفاداران قدیمی نظام نیز در معرض حذف قرار دارند.
مرگ علی لاریجانی نتیجهای مشابه دارد و میتواند باعث تغییر توازن نیروها در داخل حکومت شود.تجربه و مهارت او در مدیریت بحران، از جمله اعتراضات دی ۱۴۰۴، نقش کلیدی در هماهنگی امنیتی و دیپلماسی داشت.
مرگ علی لاریجانی، فقدان چنین مهارتهایی را در شرایط بحرانی نشان میدهد و ممکن است موجب افزایش آشفتگی در تصمیمات آینده شود.
همچنین مرگ علی لاریجانی اثر روانی بر نیروهای میانهرو در نظام خواهد داشت و میتواند باعث تقویت جناحهای رادیکال شود که کمتر به ملاحظات اقتصادی و دیپلماتیک اهمیت میدهند.
اهمیت و پیامدها؛ خلا قدرت و امنیت
مرگ علی لاریجانی تنها از دست رفتن یک سیاستمدار باسابقه نیست؛ او آخرین حلقهای بود که سرمایه خانوادگی، امنیتی، رسانهای، سیاسی و فکری را در اختیار داشت.
نبود او میتواند باعث افزایش رقابت و تنش میان نهادهای مختلف جمهوری اسلامی شود.حذف او موجب از دست رفتن ظرفیت میانجیگری میان بلوکهای متعارض در هسته قدرت خواهد شد.
مرگ علی لاریجانی به معنای پیچیدهتر شدن روند تصمیمگیری در تهران و افزایش ریسک اقدامات داخلی و خارجی است.نقش او در مدیریت اعتراضات، کنترل اطلاعات و مهندسی روایتهای عمومی غیرقابل جایگزینی است.
مرگ علی لاریجانی نشاندهنده کاهش توان دولت در مدیریت بحران و ایجاد انسجام داخلی است.در نهایت، مرگ علی لاریجانی میتواند به تحولات مهم سیاسی، امنیتی و دیپلماتیک در ایران منجر شود و خالی شدن جایگاه او پیامدهای گستردهای برای آینده جمهوری اسلامی دارد.
طبق گزارشهای منتشر شده توسط رویترز، مرگ علی لاریجانی یکی از مهمترین رویدادهای امنیتی و سیاسی سال جاری در جمهوری اسلامی بوده و تاثیر آن بر ساختار قدرت قابل توجه است.
