هویت فرهنگی نسل دیجیتال بر اساس گزارش خبرگزاری مهر، موضوعی است که روز چهارشنبه در تهران از سوی محمدمهدی سیدناصری، مدرس دانشگاه، در قالب یک یادداشت تحلیلی بررسی شد؛ این گزارش به این پرسش میپردازد که کودکان سایبری چه کسانی هستند، چگونه در فضای مجازی رشد میکنند، چرا پیوند آنان با فرهنگ و سرزمین در معرض تغییر قرار گرفته و به چه شیوهای میتوان از طریق کتاب و سیاستهای فرهنگی، احساس تعلق و مسئولیتپذیری را در آنان تقویت کرد.
زیست دیجیتال و دگرگونی الگوهای هویتی
تحولات فناورانه در سالهای اخیر، ساختار زندگی روزمره کودکان را بهطور بنیادین تغییر داده است.
دسترسی مستمر به اینترنت، شبکههای اجتماعی و محتوای چندرسانهای باعث شده هویت فرهنگی نسل دیجیتال در بستری جهانی و فرامرزی شکل بگیرد؛ بستری که در آن مرزهای جغرافیایی کمرنگتر از گذشته است.
در چنین فضایی، کودکان پیش از آنکه تجربه عمیقی از روایتهای تاریخی و ادبی بومی داشته باشند، با الگوهای فرهنگی متنوع جهانی آشنا میشوند.
این تنوع اگرچه ظرفیت گسترش افق فکری را دارد، اما در صورت نبود راهبری فرهنگی میتواند موجب نوعی سرگردانی هویتی شود و هویت فرهنگی نسل دیجیتال را دچار چندپارگی کند.
کارشناسان معتقدند نبود چارچوبهای منسجم تربیتی، زمینه فاصله گرفتن نسل جدید از میراث فرهنگی را فراهم میکند.
اگر زبان، ادبیات و حافظه تاریخی در فرآیند رشد کودک حضور پررنگ نداشته باشد، پیوند عاطفی با سرزمین بهتدریج تضعیف میشود.
از این رو، بازتعریف سیاستهای فرهنگی و آموزشی ضروری است تا هویت فرهنگی نسل دیجیتال نه در تقابل با جهان معاصر، بلکه در تعامل هوشمندانه با آن شکل گیرد و بتواند میان جهانیشدن و تعلق ملی تعادل برقرار کند.
ادامه مطلب: سواد هوش مصنوعی تهران؛ شکاف دانشی شهروندان
نقش خانواده و مدرسه در تقویت پیوند ملی
خانواده نخستین نهاد اجتماعی است که بر شکلگیری شخصیت کودک اثر میگذارد. شیوه استفاده والدین از رسانهها، نوع گفتوگوهای خانوادگی و میزان توجه به مطالعه، همگی در تثبیت هویت فرهنگی نسل دیجیتال نقش تعیینکننده دارند.
زمانی که والدین کتاب را به بخشی از زندگی روزمره تبدیل میکنند، کودک نیز مطالعه را امری طبیعی و ارزشمند تلقی میکند. این فرایند تدریجی میتواند بنیانهای فکری و عاطفی نسل جدید را مستحکم سازد.
مدرسه نیز بهعنوان نهاد رسمی آموزش، وظیفه دارد برنامههای درسی را با نیازهای عصر دیجیتال هماهنگ کند.
ایجاد کتابخانههای پویا، برگزاری نشستهای کتابخوانی و معرفی شخصیتهای فرهنگی، میتواند زمینه تعمیق هویت فرهنگی نسل دیجیتال را فراهم آورد.
همکاری همزمان خانواده و مدرسه، الگویی هماهنگ برای تربیت نسلی آگاه ایجاد میکند؛ نسلی که در عین بهرهمندی از فناوری، نسبت به گذشته و آینده سرزمین خود احساس مسئولیت دارد.
جزئيات بيشتر: عصر رباتها: چگونه ماشینها چهره زندگی ما را تغییر میدهند؟
هویت فرهنگی نسل دیجیتال و کارکرد کتاب در عصر فناوری
هویت فرهنگی نسل دیجیتال بدون ابزارهای عمیق فرهنگی تثبیت نمیشود و کتاب یکی از بنیادیترین این ابزارهاست. کتاب با فراهم کردن فرصت تأمل، تخیل و تحلیل، فرآیندی متفاوت از مصرف سریع محتوای دیجیتال ایجاد میکند.
مطالعه داستانهای تاریخی و ادبی، کودک را با تجربههای نسلهای پیشین آشنا میسازد. این آشنایی موجب میشود هویت فرهنگی نسل دیجیتال بر پایه شناخت و آگاهی شکل گیرد، نه صرفاً بر مبنای تأثیرات گذرای رسانهای.
در عصر فناوری، کتاب میتواند در قالبهای نوین همچون نسخههای الکترونیکی و صوتی نیز عرضه شود. بهرهگیری هوشمندانه از فناوری نهتنها تهدید نیست، بلکه فرصتی برای تقویت هویت فرهنگی نسل دیجیتال محسوب میشود.
پیوند میان فناوری و کتابخوانی، الگویی متعادل ارائه میدهد که در آن کودک هم مهارتهای دیجیتال میآموزد و هم ریشههای فرهنگی خود را عمیقتر درک میکند.
اطلاعات بيشتر : ربات آموزشی کودکان؛ پیوند خلاقانه فناوری و یادگیری در نسل آینده
چالشها و راهبردهای پیشروی سیاستگذاران فرهنگی
کاهش سرانه مطالعه، رقابت شدید رسانههای تصویری و فشارهای اقتصادی از مهمترین چالشهایی است که روند تقویت هویت فرهنگی نسل دیجیتال را با دشواری روبهرو کرده است.
این عوامل سبب میشود کتاب در اولویت مصرف فرهنگی خانوادهها قرار نگیرد.از سوی دیگر، کمبود تولید محتوای بومی جذاب برای کودکان و نوجوانان میتواند فاصله آنان با ادبیات ملی را افزایش دهد.
برای رفع این خلأ، حمایت هدفمند از نویسندگان و ناشران ضروری است.توسعه زیرساختهای فرهنگی، از جمله کتابخانههای عمومی و برنامههای ترویجی، باید بهعنوان بخشی از راهبرد ملی در نظر گرفته شود.
چنین رویکردی به تثبیت هویت فرهنگی نسل دیجیتال در بلندمدت کمک میکند.در نهایت، آینده هر جامعه در گرو کیفیت تربیت نسل جدید است.
اگر سیاستهای فرهنگی بهگونهای طراحی شود که هویت فرهنگی نسل دیجیتال بر پایه آگاهی، تعلق و مسئولیت اجتماعی شکل گیرد، میتوان به شکلگیری نسلی اندیشمند و پایبند به ارزشهای فرهنگی امید داشت.
